Είναι μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού τα escape rooms που έχουν αφήσει τόσο ισχυρό αποτύπωμα στην αθηναϊκή σκηνή όσο το Paradox Project. Δέκα χρόνια μετά, η εταιρία παραμένει σημείο αναφοράς, όχι μόνο για τα τολμηρά και καινοτόμα στοιχεία που σύστησε, αλλά και για τον τρόπο που καθόρισε μια ολόκληρη εποχή στο είδος. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, πως κάθε φορά που ανοίγει ένα νέο γριφοδωμάτιο (και ευτυχώς, ανοίγουν αρκετά αξιόλογα τελευταία), συχνά χαρακτηρίζονται ως “το νέο Paradox”. Τι είναι λοιπόν αυτό που κάνει όλα τα δωμάτια να θέλουν να πάρουν λίγη από την αίγλη του;
Οι άνθρωποι πίσω από το “Παράδοξο”
Πίσω από το Paradox Project βρίσκονται οι δύο Δημήτρηδες, ο Γιάννης, ο Μιχάλης και ο Κωνσταντίνος. Η σχέση των παιδιών κρατά χρόνια. Μάλιστα οι τρεις από τους πέντε είναι φίλοι από το γυμνάσιο. Όμως δεν είναι μόνο οι αναμνήσεις και τα σχολικά βιώματα που τους συνδέουν· είναι και η αστείρευτη φαντασία, εκείνη που έπαιρνε μορφή και γεννούσε κόσμους και ιστορίες μέσα από τα D&D campaigns που έστηναν όλοι μαζί.
Ο Γιάννης, συγγραφέας, έχει εκδώσει ποιήματα και διηγήματα, ενώ στο πιο πρόσφατο βιβλίο του περιλαμβάνονται ιστορίες από το παρελθόν του “θείου”, του πρωταγωνιστή των δύο πρώτων παιχνιδιών της εταιρείας.
Ο Δημήτρης Κ. είναι μηχανικός και ο Μιχάλης αρχιτέκτονας, οπότε προσπαθούν να υλοποιήσουν όλες τις τρελές ιδέες της παρέας. Είναι τα πιο πρακτικά μυαλά του party.
Ο Κωνσταντίνος είναι ο “Jack of all trades” όπως τον περιγράφει η παρέα, κάνει απ’ όλα και είναι μέσα σ’όλα. Από κατασκευές και ηλεκτρονικά μέχρι την οργάνωση επιχείρησης.
Ο Δημήτρης B., σινεφίλ και κριτικός κινηματογράφου, κατέχει το cinematic storytelling πολύ καλά. Έχει τύχει σε χρονιά όπως μου είχε εξομολογηθεί, να δει όλες τις ταινίες που βγήκαν στις ελληνικές αίθουσες σε δημοσιογραφικές προβολές. «Ναι, ακόμα και τη “Barbie και το μαγεμένο κάστρο”», μου λέει χιουμοριστικά.
Έτσι, αυτή η παρέα, με καύσιμο τη φαντασία και τη ροπή προς την αφήγηση, δημιούργησε αυτό που όλοι γνωρίζουμε σήμερα ως “Paradox Project”. Και ειλικρινά, με αυτό το υπόβαθρο και τέτοιες προσωπικότητες, τι πιθανότητες υπήρχαν να μη γεννηθεί κάτι αριστουργηματικό;
Η Έπαυλη
Η αξέχαστη εμπειρία που είχε η παρέα παίζοντας το πρώτο escape room που φτιάχτηκε στην Αθήνα το 2013 τους έδωσε το κίνητρο να γίνουν κι οι ίδιοι δημιουργοί δωματίων. Έτσι, το 2014 ξεκίνησαν να κατασκευάσουν το πρώτο τους παιχνίδι. Η “Έπαυλη” άνοιξε τις πόρτες της τον Σεπτέμβριο του 2015 και άλλαξε ό,τι ξέραμε ως τότε για το τι είναι ένα δωμάτιο απόδρασης.
Ήταν το πρώτο τρίωρο παιχνίδι στην Ευρώπη, το οποίο ουσιαστικά δεν ήταν ακριβώς “escape room”. Αφενός γιατί η ομάδα δεν έπρεπε να κάνει “escape” από κάπου, καθώς δεν ήταν κλειδωμένη, αφετέρου διότι δε μιλούσαμε για “room”, αλλά για “house”. Για αρκετά χρόνια ήταν το μεγαλύτερο σε διάρκεια και μέγεθος παιχνίδι (120 τ.μ.) ενώ πιθανότατα ήταν και το πρώτο το οποίο είχε videos που ενίσχυαν το narration και προχωρούσαν την ιστορία. Ήταν επίσης το πρώτο παιχνίδι που είχε cold start, χωρίς εισαγωγή, χωρίς η ομάδα να συναντήσει κάποιον Game Master στην αρχή. Έμπαινες στον χώρο και ξεκινούσες κατευθείαν.
Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται πλέον συνηθισμένα, ειδικά στις νεότερες γενιές που δεν πρόλαβαν να δουν το transition στην εξέλιξη των δωματίων. Τότε όμως, που το default format στα escape rooms ήταν το συρτάρι-λουκέτο-κλειδί-χαρτάκι, αυτό που έκανε το Paradox Project με την “Έπαυλη” σε όλους τους παραπάνω τομείς, ήταν το λιγότερο επαναστατικό.
Το Βιβλιοπωλείον
Κι έπειτα ήρθε το “Βιβλιοπωλείον” το 2018 και τα σάρωσε όλα.
Παρέμεινε για χρόνια το talk of the town για μια σειρά από νέες προτάσεις και στοιχεία που επίσης εκείνη την περίοδο δεν υπήρχαν πουθενά. Πρωτίστως, φυσικά, για τους εκπληκτικούς γρίφους του αλλά και για τα φανταστικά σκηνικά του, που δε θύμιζαν σε τίποτα τους χώρους που είχαμε συνηθίσει ως τότε.
Η αναγνωρισημότητα του Bookstore δεν άργησε να εκτοξευτεί σε πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Οι διακρίσεις διαδέχονταν η μία την άλλη, με κορυφαίες αυτές της 2ης θέσης στο top 50 των καλύτερων δωματίων παγκοσμίως, στα βραβεία TERPECA του 2019 και του 2020 (άτιμο Dome, μας στέρησες την πρωτιά και τις δύο χρονιές).
Το hype γύρω από το Βιβλιοπωλείον είναι απόλυτα δικαιολογημένο. Έχει όλα όσα θα μπορούσαν να το “στέψουν” βασιλιά των γριφοδωματίων: πρωτότυπους γρίφους, καθηλωτικό immersion, εξαιρετικό storytelling και σκηνικά που, ακόμα και σήμερα, σε αφήνουν με το στόμα ανοιχτό.
Χώροι, κι άλλοι χώροι, κι άλλες θεματικές («μα τι; έχει κι άλλα δωμάτια;»). Back and forth μετακινήσεις που βγάζουν απόλυτο νόημα, παρότι το gameplay είναι γραμμικό.
Και φυσικά, εκείνη η αποκάλυψη (ναι, ξέρετε ποια) που σε κάνει να πεις: «Όχι, δε γίνεται… πώς υπάρχει κάτι τέτοιο; Πού ήταν κρυμμένο;» Και μετά γελάς, τσιρίζεις, κάνεις σαν παιδί που μόλις ανακάλυψε κάτι μαγικό. Από εκεί και πέρα, ξεκινά μια δεύτερη περιπέτεια: ένα βιβλιοπωλείο που μεταμορφώνεται σε ταινία adventure, κι εσύ, όντας σε αυτή την κατάσταση και με αυτόν τον ενθουσιασμό, καλείσαι να λύσεις ακόμα έναν δύσκολο γρίφο για να προχωρήσεις. Κι όταν νομίζεις ότι τελείωσε, έχει κι άλλο. Ένα παιχνίδι πληθωρικό σε όλα του. Βροχή τα gimmicks, βροχή οι εκπλήξεις.
Το Ωδείον (2020)
Επιτρέπεται ωστόσο να πω ότι το twist που υπάρχει στο “Ωδείον” είναι ακόμα χαραγμένο στη μνήμη μου σαν μια από τις πιο συγκλονιστικές εμπειρίες που έχω ζήσει σε δωμάτιο; Φαντάζομαι ναι.
Τι κι αν όλα τα φώτα πέφτουν πάνω στο “Βιβλιοπωλείον”. Η αφήγηση στο “Ωδείον” αγγίζει κινηματογραφικά επίπεδα. Θυμάμαι να μην μπορώ, μετά από εκείνη την ανατροπή, να συγκεντρωθώ καν για να λύσω τον επόμενο γρίφο. Η ομάδα έλυνε κι εγώ τριγυρνούσα στο δωμάτιο με τα χέρια στο κεφάλι και με την τρίχα σηκωμένη, προσπαθώντας να συλλάβω αυτό που είχε μόλις συμβεί.
Και αυτή δεν είναι καν η peak στιγμή του δωματίου, καθώς υπάρχει κι άλλο twist. Το φινάλε δε του Ωδείου το θεωρώ από τα πιο εντυπωσιακά και climactic που έχουμε δει ποτέ.
Γι’ αυτό και κατά την ταπεινή μου γνώμη, το Ωδείον είναι ένα από τα πιο underrated δωμάτια της Αθήνας. Δεν ήταν κι εύκολο βέβαια το έργο που είχε μπροστά του. Όλοι περίμεναν να δουν αν θα είναι “το επόμενο Bookstore”, και η σύγκριση με το τότε “καλύτερο στην κατηγορία του” ήταν αναπόφευκτη. Το Ωδείον δεν είναι φυσικά το επόμενο Bookstore, ούτε θεματικά (καθώς είναι μια τελείως διαφορετική ιστορία), ούτε χωροταξικά. Και καλά κάνει και δεν είναι.
Τα παιδιά σκέφτηκαν πολύ έξυπνα: αντί να φτιάξουν ένα δωμάτιο που θα θύμιζε τον προκάτοχό του, προσέγγισαν μια τελείως διαφορετική ιδέα, με δική της ταυτότητα και δική της θεματική, σε ένα ξεχωριστό κτίριο (το οποίο ήταν όντως παλαιότερα πραγματικό Ωδείο). Το παιχνίδι ωστόσο, κρατούσε στον πυρήνα του αυτό που έκανε και τα άλλα δύο δωμάτια της εταιρίας να ξεχωρίζουν: Νέες ιδέες, μοναδική αφήγηση και απροσδόκητες ανατροπές.
Tο Ωδείον, ίσως δε φτιάχτηκε για να εντυπωσιάσει με τα σκηνικά του, όπως έκανε το Βιβλιοπωλείον (παρότι πρόκειται για έναν πολύ όμορφο, ατμοσφαιρικό χώρο). Φτιάχτηκε για να σας καταπιεί μέσα στην ιστορία του, να προσφέρει μια immersive εμπειρία που θυμίζει ταινία, στην οποία εσείς ως πρωταγωνιστές, θα νιώσετε ψυχικά παγιδευμένοι (ένα στοιχείο που υπάρχει έτσι κι αλλιώς σε όλα τα δωμάτια της εταιρείας). Και φυσικά, για να σας “κάψει” το μυαλό με τους γρίφους του.
Οι γρίφοι και ο σχεδιασμός
Αν κάτι χαρακτηρίζει τα παιχνίδια του Paradox Project, πέρα από το αφηγηματικό τους βάθος, είναι οι έξυπνοι και πολυεπίπεδοι γρίφοι του. Τα δωμάτια που έγιναν διάσημα για τα challenging puzzles τους, δεν βασίζονται ποτέ στην τυφλή παρατήρηση ή στην απλή αναζήτηση αντικειμένων στον χώρο. Κάθε γρίφος είναι συνδεδεμένος με την ιστορία, με ένα μικρό κομμάτι του lore που τον κάνει να έχει νόημα μέσα στο σύμπαν του παιχνιδιού.
Το δημοφιλές αμερικανικό site roomescapeartist αναφέρει:
«Το Music Academy – όπως και όλα τα επικά παιχνίδια του Paradox Project – τόλμησε να παρουσιάσει βαθιά, πολυεπίπεδα puzzles.
Το gameplay ήταν πιο απαιτητικό απ’ ό,τι συναντάμε συνήθως στον κόσμο των escape rooms.»
«Το Paradox Project έχει τη φήμη ότι δημιουργεί μερικούς από τους πιο πολυεπίπεδους και σύνθετους – αλλά απόλυτα επιλύσιμους – γρίφους στον κόσμο των escape rooms.
Διαθέτει ένα μοναδικό στυλ, όπου οι απαιτητικοί αυτοί γρίφοι συνδυάζονται αρμονικά με εκτενή και λεπτομερή αφήγηση, με τρόπο που έχει γίνει πλέον σήμα κατατεθέν του.
Το Paradox Project 3: The Music Academy ακολούθησε πιστά αυτή την παράδοση.»
Στο review τους για το Bookstore κλείνουν λέγοντας πως «Αν κάποιος βρεθεί στην Αθήνα και δεν το παίξει, απλώς… δεν έζησε σωστά την Αθήνα.»
Η Game Master -“ψυχή”- του Paradox Project
«Το Paradox δεν είναι απλώς ένα escape room», μας λέει η Βεργίνα Σαββίδη.
«Είναι μια εμπειρία, ένα σύμπαν που σε ρουφάει μέσα του και δεν σε αφήνει ποτέ πραγματικά να φύγεις. Κι εγώ, παίκτρια και δημιουργός τόσα χρόνια, το λέω με το χέρι στην καρδιά: τίποτα δεν με έχει αγγίξει όπως το Βιβλιοπωλείο.»
Και συνεχίζει, θέλοντας να μοιραστεί κάτι πιο προσωπικό.
«Γνώρισα τα παιδιά πίσω από το Paradox το –μακρινό πια– 2015, όταν επισκεφθήκαμε ο ένας του άλλου τα παιχνίδια: εκείνοι έπαιξαν τα δικά μου, εγώ το δικό τους. Θυμάμαι ακόμα το σοκ όταν έπαιξα την Έπαυλη! Και μετά, το άγχος όταν ήρθε η σειρά τους να παίξουν τα δικά μου. Παρ’ όλα αυτά, η χημεία υπήρχε από την πρώτη στιγμή – αυτό το κάτι που ένιωθες ότι θα κρατήσει.»
«Το 2019 ήταν μια δύσκολη χρονιά για εμένα», συνεχίζει η Βεργίνα.
«Και τότε, ο Δημήτρης, ο άλλος Δημήτρης, ο Κωνσταντίνος, ο Γιάννης και ο Μιχάλης μού άνοιξαν μια τεράστια αγκαλιά και με άφησαν να φωλιάσω μέσα της.
«Χρόνια πολλά, Paradox Project! Να τα εκατοστίσεις, γιατί ο κόσμος μας χρειάζεται κι άλλα παράδοξα. Πάμε για άλλα 10 χρόνια! Και για άλλα 10… και για άλλα 10!», εύχεται ενθουσιασμένη η Βεργίνα στο Paradox, που έγινε όπως λέει, το δεύτερο σπίτι της.
«Οι άνθρωποί του έγιναν οικογένειά μου. Ήταν πάντα εκεί – να με στηρίξουν, να με ενθαρρύνουν, να χαρούν αλλά και να κλάψουν μαζί μου. Χρωστάω πολλά σε αυτά τα παιδιά. Τα αγαπώ, και αγαπώ το Paradox σαν να είναι δικό μου. Και κάθε φορά που περνάω την πόρτα του, νιώθω εκείνη τη γνώριμη αίσθηση: πως ανήκω.»
Η κληρονομιά του Paradox Project
Είναι τεράστιο αυτό που έχει καταφέρει το Paradox Project στο χώρο των escape rooms. Δημιούργησε ένα δικό του σύμπαν, μια ολοκαίνουργια κατηγορία παιχνιδιών που καθόρισε μια ολόκληρη γενιά παικτών και κατασκευαστών. Διαμόρφωσε το escape culture και άφησε το στίγμα του όχι μόνο ως πρωτοπόρος αλλά και ως μια εμπειρία που ξεπέρασε τα όρια του “παιχνιδιού” όπως το ξέραμε μέχρι τότε. Ως η εταιρία που έκανε το είδος να μεγαλώσει, να ωριμάσει και να εμπνεύσει όλους όσους ακολούθησαν.
«Ακόμα δεν ξέρω να σου πω», μου απαντάει ο Δημήτρης όταν τον ρωτάω πότε θα δούμε το Paradox Project 4. Οι μισοί από την παρέα ζουν πια εκτός Αθηνών, έχουν κάνει οικογένεια και τρέχουν ταυτόχρονα άλλα projects, οπότε ένα μικρό διάλειμμα ήταν απαραίτητο. Η ζωή έβαλε ένα μικρό φρένο στα επόμενα σχέδια των παιδιών, κι αυτό κατά ένα περίεργο τρόπο είναι υπέροχο. Γιατί μόνο όταν προχωράει η ζωή και υπάρχει προσωπική εξέλιξη, μπορεί να προχωρήσει και να ανθίσει η δημιουργικότητα κι η τέχνη.
Όταν η φαντασία αυτών των εφήβων από τα 90’s, που κάποτε έριξαν ένα τέλειο wisdom check στα ζάρια, γεννήσει το τέταρτο κεφάλαιο αυτού του μοναδικού σύμπαντος που αγαπήσαμε, εμεις θα είμαστε εκεί για να το αγκαλιάσουμε και να το βοηθήσουμε να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: Να γράψει ιστορία.
Paradox Project, σ’ευχαριστούμε για όλα.
(Το πρώτο video των Εσκεϊπάδων, λίγα χρόνια πριν, ήταν αφιερωμένο, φυσικά, στο Paradox Project).
